Naše vesti i zanimljivosti

Kada je knez Miloš Obrenović 1833. godine odlučio da osnuje prvu gimnaziju u Kneževini Srbiji, verovatno nije slutio da postavlja kamen temeljac modernog srpskog obrazovanja. Ova kragujevačka institucija postaće kolevka nacionalne elite, preživeti najveće istorijske oluje i iznedriti umove koji su definisali našu nauku, vojsku i kulturu.

Od skromne učionice do simbola slobodne države

Priča počinje u novembru 1833. godine u Kragujevcu, tadašnjoj prestonici mlade, tek polusuverene države. Kada se profesor Dimitrije Isailović preselio iz Beograda, knez Miloš je naredio da sa njim krenu i njegovi đaci. Tako je počela sa radom Velika škola, koja je u prvoj generaciji imala svega 34 učenika i jednog jedinog profesora. Dve godine kasnije, 1835. godine, škola zvanično dobija naziv Gimnazija, čime postaje prva srednja škola u zemlji u kojoj se nastava odvijala isključivo na srpskom jeziku.

Iako je Karlovačka gimnazija osnovana znatno ranije, 1791. godine, ona se nalazila na teritoriji tadašnje Habzburške monarhije, a nastava se prvobitno izvodila na latinskom jeziku. Zbog toga Kragujevčani s ponosom ističu da je njihova škola prva prava nacionalna gimnazija u slobodnoj Srbiji. Iz njenih učionica kasnije se razvio Licej, prva viša škola iz koje će vremenom nastati i Beogradski univerzitet.

Velelepno zdanje u srcu Šumadije

Punih pola veka škola je radila u neuslovnim i privremenim prostorijama na nekoliko lokacija u gradu — od Topalovićeve kuće, preko zgrade državne štamparije, do konaka pored Stare crkve. Tek krajem 19. veka gimnazijalci dobijaju svoj stalni dom, na prostoru Đačkog trga, formiranog 1888. godine nakon požara koji je uništio dotadašnji Šareni konak.

Ključni podaci o istorijskom zdanju:

• Period izgradnje: Projekat je izrađen u Beču 1880. godine, gradnju je od 1884. do 1888. izvela firma neimara Marka O. Markovića, a škola je useljena 8. oktobra 1887.
• Finansiranje: Kako država nije imala dovoljno sredstava, građani Kragujevca su sami uveli lokalni porez kojim je pokrivena polovina troškova.
• Arhitektura: Zgrada je oblikovana u obliku ćiriličnog slova П, sa monumentalnim korintskim stubovima — jedan od najlepših primera školske arhitekture u unutrašnjosti Srbije. Od 1970. godine nalazi se pod zaštitom države.

Škola je 1887. zabeležila i simboličan iskorak: Sofija Đorđević postala je prva maturantkinja u Srbiji, otvorivši vrata daljoj emancipaciji ženskog obrazovanja u zemlji.

Istorija škole, međutim, nije ispisana samo uspesima. Tokom Drugog svetskog rata, u masovnoj raciji i streljanju 20. i 21. oktobra 1941. godine, među žrtvama u Šumaricama našli su se i đaci i profesori ove gimnazije, uključujući direktora Miloja Pavlovića, uglednog antifašistu koji je, prema predanju, do poslednjeg trenutka ostao uz svoje učenike.

Nasleđe koje obavezuje buduće generacije

Danas je Prva kragujevačka gimnazija proglašena za školu od posebnog nacionalnog značaja. Kroz njene učionice prošla su neka od najvećih imena naše istorije — vojskovođe Radomir Putnik i Živojin Mišić, pisci Đura Jakšić i Radoje Domanović, kao i istaknuti naučnici i državnici. Vekovi su prošli, ali duh znanja, slobode i nepokora i dalje živi u svakom kutku ove prelepe građevine.